Podział zadań i pieniędzy, czyli zarządzanie sektorem samorządowym

Sektor samorządowy jest w Polsce najważniejszym publicznym usługodawcą i inwestorem. Jednak kondycja różnych podmiotów samorządowych, zakres i standard realizowanych przez nie usług zależy głównie od środków otrzymywanych z budżetów JST - wynika z opracowania MAiC pt. "Ocena sytuacji samorządów lokalnych".
Podział zadań i pieniędzy, czyli zarządzanie sektorem samorządowym
Według danych ze sprawozdań budżetowych w 2011 r., z wydatków wynoszących 181,6 mld zł JST najwięcej przeznaczyły na oświatę i wychowanie: 29,2%. Kolejnymi ważnymi pozycjami w ich budżetach są wydatki na transport i łączność (18%) oraz pomoc społeczną (12,1%).

Udział wydatków na administrację publiczną to 8,5%. Wydatki bieżące JST wyniosły 139,2 mld zł (76,6% wydatków ogółem), a wydatki majątkowe 42,4 mld zł (23,4%). W tym samym czasie wydatki majątkowe budżetu państwa (bez współfinansowania inwestycji z udziałem środków Unii Europejskiej) wyniosły 14,9 mld zł, z tego w formie dotacji celowych JST przekazano 2,4 mld zł.

W opracowaniu "Ocena sytuacji samorządów lokalnych" Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji zauważa, że struktura wydatków budżetowych JST nie oddaje całej ich działalności, ponieważ szereg zadań samorządowych jest wykonywanych także przy pomocy innych podmiotów, w tym jednostek pozabudżetowych i spółek komunalnych.

Władze samorządowe przypisane im zadania realizują przy pomocy własnych struktur organizacyjnych. Obok urzędów w skład tych struktur wchodzą działające jako jednostki budżetowe szkoły, przedszkola, żłobki, ośrodki i domy pomocy społecznej, powiatowe i wojewódzkie urzędy pracy oraz szereg innych wyspecjalizowanych instytucji.

W wielu sferach JST mogą tworzyć samorządowe zakłady budżetowe. Wszystkie one tworzą grupę samorządowych jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej. Na koniec 2011 r. w krajowym rejestrze urzędowym podmiotów gospodarki narodowej (REGON) figurowało 58 589 takich podmiotów.

Inną kategorią podmiotów są samorządowe osoby prawne zaliczane do sektora finansów publicznych. Są nimi przede wszystkim biblioteki publiczne, domy i ośrodki kultury, kluby, świetlice, teatry i muzea, funkcjonujące w formie instytucji kultury oraz przychodnie i szpitale, działające w formie samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej (SPZOZy).

Pozostałych podmiotów, m.in. wojewódzkich ośrodków ruchu drogowego, wojewódzkich ośrodków doradztwa rolniczego, wojewódzkich funduszy ochrony środowiska i gospodarki wodnej, jest już znacznie mniej. Zakres realnego wpływu właściciela samorządowego na działanie wielu samorządowych osób prawnych zaliczanych do sektora finansów publicznych może być niewielki, co jest szczególną cechą, a zarazem ograniczeniem polskiego systemu samorządowego. Dotyczy to przede wszystkim SPZOZów oraz wojewódzkich funduszy ochrony środowiska i gospodarki wodnej.

Wedle stanu na koniec 2011 r. w REGON zarejestrowanych było 4696 samorządowych jednostek organizacyjnych posiadających osobowość prawną (por. tabela 2.) oraz 1237 samorządowych SPZOZów.

Trzecią kategorią podmiotów powiązanych z samorządami są podmioty działające w formach typowych dla sektora prywatnego. Głównie chodzi o spółki komunalne, w dużo mniejszym stopniu o fundacje i stowarzyszenia. Nie są one zaliczane do sektora finansów publicznych, ale wchodzą w skład sektora publicznego, gdy dominuje w nich własność samorządowa albo publiczna2. Szczególnie w przypadku spółek ich kondycja może oddziaływać na sytuację finansową JST.

Kondycja różnych podmiotów samorządowych, zakres i standard realizowanych przez nie usług zależy głównie od środków otrzymywanych z budżetów JST. Przede wszystkim dotyczy to instytucji kultury, których działalność opiera się na dotacjach podmiotowych. Zasadniczo instytucje takie świadczą bowiem usługi nieodpłatnie (biblioteki) bądź ze znaczącym wsparciem finansowym samorządowego organizatora.

Z drugiej strony kondycja ekonomiczna samorządowych osób prawnych może wpływać na warunki prowadzenia gospodarki finansowej przez JST. Szpitale zorganizowane jako SPZOZy nie czerpią swoich bieżących wpływów ze środków budżetowych JST, ale z Narodowego Funduszu Zdrowia. Tymczasem JST ponoszą ustawową odpowiedzialność za zobowiązania swoich SPZOZów.

Siłą rzeczy kondycja finansowa JST musi więc przekładać się na działanie szeregu zależnych od nich ekonomicznie instytucji usługowych, a także podmiotów niepublicznych, które realizują zadania publiczne przy udziale środków budżetowych (m.in. organizacji pozarządowych).

Podobał się artykuł? Podziel się!

 


KOMENTARZE (0)

Artykuł nie posiada jeszcze żadnych komentarzy.

PARTNER SERWISU