PARTNER PORTALU
  • BGK

Żydowska Warszawa w Muzeum Historii Żydów Polskich

  • pap    23 marca 2014 - 12:28
Żydowska Warszawa w Muzeum Historii Żydów Polskich

Wystawa "Warszawa, Warsze" przedstawia życie handlowe, artystyczne, społeczne oraz religijne społeczności żydowskiej w stolicy od końca XVIII w. po 1939 r. oraz wpływ tej społeczności na rozwój i charakter miasta.




Ideą ekspozycji "Warszawa, Warsze" jest pokazanie jak charakter i oblicze stolicy przez wieki były w znacznym stopniu kształtowane także przez ludność żydowską - powiedziała PAP Ewa Małkowska-Bieniek, kuratorka wystawy. "Zaczynamy od chronologii. W sposób kronikarski, za pomocą filmu, prezentujemy początki obecności Żydów w Warszawie, a szczegółowo omawiamy okres od końca XVIII w. do wybuchu II wojny" - mówiła PAP Małkowska-Bieniek.

Warszawa była specyficznym miastem, wokół którego powstawały liczne jurydyki, czyli prywatne miasteczka z własnymi ratuszami, których mieszkańcy podlegali jurysdykcji właściciela. Dlatego przywilej Zygmunta Starego dla mieszkańców Warszawy, w którym zakazywano Żydom osiedlania się w mieście, nie obowiązywał w jurydykach.

Mieszkali tuż za murami stolicy, często przy traktach komunikacyjnych np. na skrzyżowaniu obecnej Senatorskiej i pl. Teatralnego, gdzie w II poł. XVIII w. osadził ich Tomasz Adam Uruski, właściciel jurydyki Pociejów.

"Handlowali na placu przed dawnym pałacem Pociejów, dzierżawili też pomieszczenia w pałacu. Targowisko stanowiło skuteczną konkurencję dla znajdującego się opodal Marywilu" - opowiadała kuratorka. W XIX w. targowisko przeniesiono na tyły Marszałkowskiej i Królewskiej, a następnie na ul. Bagno, wciąż pod nazwą "Pociejów".

"Niedaleko pałacu Pociejów, między Senatorską a Niecałą, w latach 1907-1910 Maksymilian Luxenburg, przedsiębiorca pochodzenia żydowskiego, wybudował elegancki pasaż z galerią handlową, restauracjami, kawiarnią Grand Cafe, hotelem, kinem i teatrem. Nad wejściem widniał napis +Suis et sibi + (Swoim i sobie)" - relacjonowała Małkowska-Bieniek.

W Galerii Luxenburga miał siedzibę kabaret Qui Pro Quo, założony przez ziemianina i aktora Bolesława Leszka Przyłuskiego, architekta Tadeusza Sobockiego i kupca Izydora Weisblata. "Jego właścicielami byli kompozytor i dziennikarz Jerzy Boczkowski oraz Seweryn Majde, współwłaściciel fabryki mydeł i świec przy Okopowej. Konferansjerem był węgierski Żyd Fryderyk Jarosy, jego niepoprawna wymowa polskich słów stanowiła dodatkowy walor przyciągający publiczność" - opowiadała kuratorka.

W Qui Pro Quo dorabiał podczas studiów prawniczych Jan Wiktor Lesman znany jako Jan Brzechwa. W kabarecie debiutował aktor Michał Halicz (właś. Leopold Blomberg). Gwiazdami byli: Hanka Ordonówna, Zula Pogorzelska, Mira Zimińska, Eugeniusz Bodo, Zofia Terne (właś. Chajter) i Maria Modzelewska - żona Mariana Hemara.

"Osobne wspomnienie należy się znakomitym komikom: Kazimierzowi Krukowskiemu słynnemu +Lopkowi+ i Ludwikowi Lawińskiemu, właściwie Latajnerowi" - dodała Małkowska-Bieniek. W galerii działało też kino Splendid, przemianowane później na Sfinks z 2 tys. miejsc na parterze i balkonach. Grano tam filmy w języku polskim i jidysz.

Jak zaznacza kuratorka, na przykładzie tej jednej części miasta widać, jak zmieniał się jej charakter. "Obok typowo handlowego terenu, gdzie dominowali Żydzi, wyróżniający się strojem i mową, ukształtowała się przestrzeń o charakterze usługowo-kulturalnym, tworzona przez kosmopolitów" - powiedziała.

Tę nieistniejącą już żydowską Warszawę przybliżają eksponaty znajdujące się na wystawie.





REKLAMA




×
KOMENTARZE (0)

Artykuł nie posiada jeszcze żadnych komentarzy.

Drodzy Użytkownicy!

W związku z odwiedzaniem naszych serwisów internetowych przetwarzamy Twój adres IP, pliki cookies i podobne dane nt. aktywności lub urządzeń użytkownika. Jeżeli dane te pozwalają zidentyfikować Twoją tożsamość, wówczas będą traktowane jako dane osobowe zgodnie z Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady 2016/679 (RODO).

Administratora tych danych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz w Polityce Prywatności pod tym linkiem.

Jeżeli korzystasz także z innych usług dostępnych za pośrednictwem naszych serwisów, przetwarzamy też Twoje dane osobowe podane przy zakładaniu konta, rejestracji na eventy, zamawianiu prenumeraty, newslettera, alertów oraz usług online (w tym Strefy Premium, raportów, rankingów lub licencji na przedruki).

Administratorów tych danych osobowych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz również w Polityce Prywatności pod tym linkiem. Dane zbierane na potrzeby różnych usług mogą być przetwarzane w różnych celach, na różnych podstawach oraz przez różnych administratorów danych.

Pamiętaj, że w związku z przetwarzaniem danych osobowych przysługuje Ci szereg gwarancji i praw, a przede wszystkim prawo do sprzeciwu wobec przetwarzania Twoich danych. Prawa te będą przez nas bezwzględnie przestrzegane. Jeżeli więc nie zgadzasz się z naszą oceną niezbędności przetwarzania Twoich danych lub masz inne zastrzeżenia w tym zakresie, koniecznie zgłoś sprzeciw lub prześlij nam swoje zastrzeżenia pod adres odo@ptwp.pl.

Zarząd PTWP-ONLINE Sp. z o.o.