RPO punktuje projekty rozporządzeń ministra sprawiedliwości ws. nieletnich

RPO punktuje projekty rozporządzeń ministra sprawiedliwości ws. nieletnich
Zdaniem RPO rozmowa nieletniego z psychologiem powinna być obowiązkowa (fot. shutterstock).
Rzecznik Praw Obywatelskich sformułował uwagi do przedłożonych przez ministra sprawiedliwości do konsultacji projektów rozporządzeń dotyczących aktów prawnych nowelizujących postępowanie z osobami nieletnimi. Objęły one całe spektrum spraw – od konieczności przeprowadzania rozmowy z nieletnim do zakazu zasłaniania blendami okien w placówce, w której on przebywa.
  • RPO zgłosił liczne zastrzeżenia do projektów rozporządzeń dotyczących zmian przepisów dotyczących postępowania z nieletnimi.
  • Uwagi odnoszą się do wszystkich 11 rozporządzeń, które są w trakcie konsultacji.
  • Zastrzeżenia i postulaty RPO dotyczą zwiększenia ochrony godności i praw nieletnich oraz zapobiegania praktykom ich złego traktowania.

Stanisław Trociuk, zastępca Rzecznika Praw Obywatelskich, przekazał ministrowi sprawiedliwości Zbigniewowi Ziobrze opinie do konsultowanych obecnie przepisów wykonawczych dotyczących postępowania z nieletnimi. Jak informuje Biuro RPO uwagi i rekomendacje rzecznika RPO dotyczą wszystkich 11 projektowanych regulacji. I tak, odnosząc się do:

1) projektu rozporządzenia w sprawie komisji do spraw kierowania nieletnich do młodzieżowego ośrodka wychowawczego oraz trybu kierowania, przenoszenia i zwalniania nieletnich z młodzieżowych ośrodków wychowawczych, RPO zauważył, że w myśl przepisów projektu nieletniego do ośrodka doprowadzić mogą jedynie jego rodzice, opiekun lub policja. Natomiast nie mogą tego zrobić inne podmioty, takie jak placówki opiekuńczo-wychowawcze lub rodziny zastępcze. W rezultacie doprowadzeni z takich miejsc może dokonać jedynie policja, co może narazić nieletnich na niepotrzebny stres;

2) projektu rozporządzenia w sprawie funkcjonowania okręgowych ośrodków wychowawczych, zakładów poprawczych i schronisk dla nieletnich, RPO zarekomendował, by zmodyfikowany w projekcie katalog wydarzeń nadzwyczajnych, zawierał następujące zdarzenia:

  • choroba nieletnich na jednakową jednostkę chorobową, jeżeli choruje jednocześnie co najmniej 10 osób,
  • odmowa przyjmowania posiłków przez nieletniego, jeżeli trwa dłużej niż 24 godziny,
  • podejrzenie popełnienia przez pracownika, w związku z wykonywaniem obowiązków służbowych, czynu noszącego znamiona przestępstwa.

Projekt powinien też zostać uzupełniony o zapis, że w aktach osobowych nieletniego gromadzi się dokumentację związaną z jego uczestnictwem w wydarzeniach nadzwyczajnych.

RPO zwrócił również uwagę, że w projekcie nie wskazano definicji ani zasad regulujących możliwość czasowego ograniczenia kontaktów nieletniego z innymi wychowankami, co będzie skutkować określaniem ich w regulaminach przez samych dyrektorów placówek. Wyraził także zaniepokojenie wykorzystaniem izolatek.

Rekomendował także wprowadzenie do regulacji przepisu zapobiegającego montowaniu blend w oknach placówek, argumentując to tym, że zgodnie z rekomendacjami Europejskiego Komitetu ds. Zapobiegania Torturom oraz Nieludzkiemu lub Poniżającemu Traktowaniu albo Karaniu (CPT) zabezpieczenia techniczno-ochronne nie powinny pozbawiać osadzonych dostępu do światła naturalnego i świeżego powietrza. Poza tym montowanie blend stwarza warunki sprzyjające rozprzestrzenianiu się chorób zakaźnych, w szczególności gruźlicy.

Rzecznik zwrócił również uwagę, iż przepis pozwalający dyrektorowi placówki na zamykanie pomieszczeń lub wstrzymanie lub ograniczenie zajęć zespołowych, jako regulacja ograniczająca konstytucyjne wolności i prawa nieletnich, nie powinien znaleźć się w akcie o randze rozporządzenia;

3) projektu rozporządzenia w sprawie kontroli osobistej nieletnich, rzecznik zauważył, że zasady kontroli osobistej nieletnich należy doprecyzować w sposób chroniący ich godność i prawa, ponieważ procedury kontroli nie mogą dopuszczać do sytuacji, w których nieletni miałby np. pozostawać nagim lub być poddawanym kontroli okolic intymnych dłużej niż jest to niezbędne;

Nieletni muszą mieć prawo do noszenia własnych ubrań również w zakładach poprawczych (fot.  shutterstock)
Nieletni muszą mieć prawo do noszenia własnych ubrań również w zakładach poprawczych (fot. shutterstock)

4) projektu rozporządzenia w sprawie pobytu nieletnich w okręgowych ośrodkach wychowawczych, uznał, że regulacja nie gwarantuje obowiązkowego wstępnego badania medycznego nieletnich, umożliwiającego ocenę stanu ich zdrowia.

Tymczasem na taką konieczność, jako warunek prewencji tortur i wszelkich form złego traktowania, wskazują Podkomitet ONZ ds. Zapobiegania Torturom (SPT) i Europejski Komitet do Spraw Zapobiegania Torturom oraz Nieludzkiemu lub Poniżającemu Traktowaniu albo Karaniu (CPT);

5) projektu rozporządzenia w sprawie sprawowania nadzoru nad wykonywaniem orzeczeń w sprawach nieletnich, zauważył, że nie wskazano w nim terminu, w jakim sędzia rodzinny ma obowiązek powiadomić placówkę o zakresie kontroli placówki, w którym przebywają nieletni.

Zdaniem RPO może to prowadzić do negatywnej praktyki polegającej na zapowiadaniu wizyt sędziów z dużym wyprzedzeniem, co czyniłoby kontrolę iluzoryczną. RPO zalecił, by rozporządzenie jednoznacznie wskazywało prawo sędziego do wstępu do nadzorowanej placówki w każdym czasie, i że zawiadomienie o kontroli może nastąpić w dniu kontroli;

6) projektu rozporządzenia w sprawie sposobu i trybu współdziałania okręgowych ośrodków wychowawczych, zakładów poprawczych i schronisk dla nieletnich z policją stwierdził, że projektowana regulacja eliminuje prezesa właściwego sądu okręgowego z systemu informacji i podejmowania decyzji w zakresie działania policji na terenie placówek, w których przebywają nieletni. W ocenie RPO osłabia to gwarancje właściwego i proporcjonalnego korzystania z takich środków, ponieważ z procesu decyzyjnego wyeliminowany został podmiot niezależny od Policji, placówki i Ministerstwa Sprawiedliwości.

RPO zasugerował również wprowadzenie obowiązku poinformowania o każdorazowym wprowadzeniu na teren placówki sił policyjnych sądu nadzorującego placówkę, RPO oraz Rzecznika Praw Dziecka;

7) projektu rozporządzenia w sprawie pobytu nieletnich w schroniskach dla nieletnich ocenił, że w regulacji brakuje wyraźnych gwarancji dostępu nieletniego do świeżego powietrza każdego dnia. W świetle standardów ONZ dotyczących ochrony nieletnich pozbawionych wolności (Zasady z Hawany), każdy nieletni powinien mieć codziennie prawo do odpowiedniej ilości wolnego czasu, spędzanego na świeżym powietrzu, jeżeli pozwalają na to warunki pogodowe;

8) projektu rozporządzenia w sprawie umieszczania i pobytu nieletnich w hostelach zwrócił uwagę na brak możliwości odwołanie decyzji o umieszczeniu w hostelu na wniosek nieletniego. Jak podkreśla umieszczenie nieletniego w hostelu, na każdym jego etapie, nie powinno odbywać się wbrew jego nieletniego;

9) projekt rozporządzenia w sprawie zapisów z monitoringu w młodzieżowych ośrodkach wychowawczych, okręgowych ośrodkach wychowawczych, zakładach leczniczych dysponujących warunkami wzmocnionego lub maksymalnego zabezpieczenia, zakładach poprawczych i schroniskach dla nieletnich RPO przekazał zalecenia Krajowego Mechanizmu Prewencji Tortur, by usunąć z projektu rozwiązania mówiącego o przechowywaniu zapisu monitoringu utrwalającego nadzwyczajne zdarzenie lub użycie wobec nieletniego środka przymusu bezpośredniego w jego dokumentacji medycznej.

W opinii KMPT zwiększa to niebezpieczeństwo udostępnienia tego zapisu osobom nieupoważnionym i stanowi nieuzasadnioną ingerencję w prywatność nieletniego;

10) projektu rozporządzenia w sprawie domów dla matki i dziecka w wyznaczonych okręgowych ośrodkach wychowawczych, zakładach poprawczych i schroniskach dla nieletnich zauważył brak szczegółowego określenia zakresu świadczeń medycznych udzielanych dziecku nieletniej oraz zasad przeprowadzenia badania, na podstawie którego określa się, czy względy zdrowotne przemawiają przeciwko pobytowi dziecka w domu dla matki i dziecka. Wskazał również, że projekt nie zawiera żadnego terminu (nawet instrukcyjnego) na wykonanie wstępnego badania medycznego dziecka.

Rzecznik podkreślił, że w przekonaniu SPT i CPT niezależne badanie lekarskie i właściwe dokumentowanie urazów stwierdzonych podczas badania to podstawowa gwarancja prewencji tortur – służy bowiem podjęciu skutecznych działań w przypadku stwierdzenia złego traktowania i zabezpieczeniu ewentualnych dowodów w procesie karnym.

Rozporządzenie nie określa też kontaktów dziecka w osobami z zewnątrz, np. ojcem dziecka. Kwestia ta jest niezwykle istotna, gdyż małe dziecko, które się rozwija oprócz kontaktu z matką potrzebuje również ojca.

Ponadto, rozporządzenie nie określa sposobu postępowania ani organizacji zajęć dla dzieci nieletniej podczas jej pobytu w szkole. Brak jakiejkolwiek regulacji w tej materii może doprowadzić do zróżnicowanej praktyki postępowania;

11) w sprawie pobytu nieletnich w zakładach poprawczych, wskazał, że pominięto w nim obowiązek powiadomienia rodziców lub opiekuna o skierowaniu nieletniego do zakładu poprawczego, a także nie wpisano obligatoryjnej rozmowy nieletniego z psychologiem.

Rzecznik zauważył też, że w sprawie noszenia własnych ubrań i obuwia przez nieletnich przepisy rozporządzenia są bardziej restrykcyjne niż te, dotyczące więźniów. I zalecił ich złagodzenie, ponieważ według KMPT nieletni powinien mieć możliwość noszenia odzieży własnej.

Powyższe uwagi znalazły się w opiniach dotyczących innych projektów rozporządzeń. Powtarzające się wady, dotyczyły zwłaszcza:

  • niewskazania obowiązku informowania nieletniego o monitoringu i wskazania pomieszczeń nim objętych;
  • braku obowiązku rozmowy nieletniego z psychologiem, podczas gdy otoczenie nieletniego opieką psychologiczną może pozwolić na ujawnienie dowodów na złe traktowanie małoletniego, a także na ocenę stanu emocjonalnego nieletniego i dobór odpowiednich form opieki i wsparcia;
  • umożliwienia nieletnim w zakładach poprawczych i schroniskach dla młodzieży na noszenie własnej odzieży jedynie za zgodą dyrektora placówki;
  • braku wyraźnego wskazania, że o decyzjach dotyczących nieletniego powiadamiany jest obok innych podmiotów również on sam. Wynika to z obowiązku podmiotowego traktowania nieletniego w procesie resocjalizacji.

 

Zobaczcie naszą najnowszą "Moc Opinii". Grubo ponad godzinę rozmawialiśmy z kandydatami na prezydenta Rudy Śląskiej Michałem Pierończykiem i Krzysztof Mejerem. Głosowanie w mieście w centrum Śląska - to wg politologów - najważniejsze wybory w tym roku.

 
TAGI
KOMENTARZE0

Artykuł nie posiada jeszcze żadnych komentarzy.

Logowanie

Dla subskrybentów naszych usług (Strefa Premium, newslettery) oraz uczestników konferencji ogranizowanych przez Grupę PTWP

Nie pamiętasz hasła?

Nie masz jeszcze konta? Kliknij i zarejestruj się teraz!