Partner portalu

Oto recepta na system kaucyjny: obowiązkowy dla producentów, wygodny dla konsumentów

Wydajność systemu, rozszerzona odpowiedzialność producenta, wygoda dla konsumenta, integralność i transparentność - to najważniejsze filary systemu kaucyjnego. Po dziesiątkach lat doświadczeń na ponad 40 światowych rynkach TOMRA zebrała swoje wnioski. Rozmawiamy o nich z jej wiceprezes do spraw relacji rządowych w Europie Północno-Wschodniej, Anną Sapotą.

Anna Sapota, TOMRA
Anna Sapota, TOMRA

Czekamy na projekt ustawy dotyczącej systemu depozytowego. Według zapowiedzi ma być znany w połowie października. We wrześniu poznaliśmy jego założenia. Skrytykowała je  branża - m.in. z uwagi na to, że proponowany system nie jest kompleksowy. Ocenia je pani podobnie?

Anna Sapota, wiceprezes do spraw relacji rządowych w Europie Północno-Wschodniej w firmie TOMRA: - Plan uregulowania systemu kaucyjnego jest bardzo dobrą decyzją. To naturalne uzupełnienie systemu gospodarowania odpadami, który już mamy, oraz legislacji związanej z dyrektywą Single Use Plastic i reformą systemu Rozszerzonej Odpowiedzialności Producenta. System kaucyjny na opakowania po napojach to bowiem nic innego, jak element ROP, więc dobrze to wszystko regulować razem.

Komentowanie założeń ustawy jest dla mnie wciąż wróżeniem z fusów. Czym innym jest jedna czy dwie strony, a czym innym cały projekt legislacyjny...

Z mojej perspektywy brakuje tam jasności na temat relacji pomiędzy ROP a systemem kaucyjnym, a także zakresu tego systemu. Jest on świetnym rozwiązaniem, które zwalcza zaśmiecanie. Wprowadza się go po to, by było mniej śmieci na ulicy, by opakowania nie pojawiały się w środowisku. Chcemy je zbierać i poddawać recyklingowi.

Przy prezentacji założeń powiedziano nam, że system obejmie teraz tylko butelki PET - brakuje więc puszek aluminiowych, butelek szklanych jednorazowych. Cały rynek przygotowuje się do nowych rozwiązań. System kaucyjny nie jest narzędziem, które włącza się i kolejnego dnia działa. Powinien on ruszyć w 2024 roku (legislacja ma się skończyć do połowy przyszłego roku) - ustawodawca rozumie zatem, że to zajmie sporo czasu. Tym bardziej warto byłoby od początku przewidzieć miejsce na inne rodzaje opakowań.

System - według założeń - nie ma być obligatoryjny dla wszystkich, ale obejmować tylko sklepy o powierzchni powyżej 100 metrów kwadratowych.

- Spójrzmy na to z innej perspektywy. TOMRA przygotowała raport na ten temat, zbierając dane z wszystkich ponad 40 rynków depozytowych na świecie. To doświadczenia z naszych lat obecności na tych rynkach. Publikujemy je w "Białej Księdze TOMRA" - po to, by określić, dlaczego pewne systemy działają bardzo dobrze, a inne nie spełniają całkowicie swojej roli.

Jedną z podstawowych cech, które decydują o efektywności systemu, jest jego wygoda dla konsumenta. Tu trzeba postawić pytanie, ile konsument potrzebuje punktów zbiorki wokół siebie, by uznał ten system za wygodny w takim stopniu, żeby zbierał opakowania i odnosił do sklepu. Czy system oparty na sklepyach o powierzchni od 100 metrów kwadratowych wystarczy? Czy może - wzorem Norwegii - powinien to być każdy sklep, który sprzedaje napoje? A może - tak jak na Słowacji, gdzie od 1 stycznia 2022 roku sklepy o powierzchni poniżej 300 metrów nie są zobligowane do uczestnictwa w zbiórce - będą mogły to robić, ale nie muszą.

Moim zdaniem najważniejsze jest to, żeby system był obowiązkowy dla wszystkich producentów wprowadzających opakowania na rynek. Tak, aby każda butelka PET była objęta kaucją.

Natomiast od strony sklepów wszystko zależy od wygody konsumenta. Wszystko po to, by mieć gwarancję poziomu zwrotu opakowań powyżej 90 procent.

System powinien wykorzystywać też specyfikę regionu i istniejące już w danym kraju rozwiązania.

- Nie ma dwóch identycznych systemów kaucyjnych na świecie. One zawsze odzwierciedlają lokalne uwarunkowania, takie jak struktura sprzedaży sklepowej (czy jest więcej sklepów małych, czy dużych), jakie napoje są na rynku - chodzi tu o ich wielkości. Jednak te lokalne uwarunkowania nie wpływają bezpośrednio na podstawowe zasady, na podtsawie których system powinien działać.

A te podstawowe zasady to?

- Podzieliliśmy to w naszej „Białej Księdze” na cztery filary. W ramach każdego z nich są trzy kluczowe elementy.

Jest to wydajność systemu - czyli co powinno być objęte systemem, jaka powinna być wartość kaucji, żeby zmotywować konsumenta, oraz jakie cele środowiskowe, recyklingowe i poziomy zbiórki powinny być postawione.

Kolejna rzecz to wspomniana już wygoda. Zwrot opakowań musi być łatwy dla konsumentów. Kwota depozytu powinna być zwrócona w całości, a produkt odpowiednio oznakowany, żeby zarówno konsument, jak i pracownik sklepu przyjmujący opakowanie wiedział, co z nim zrobić.

Kolejna rzecz to rozszerzona odpowiedzialność producenta, czyli sposób finansowania systemu. Producenci są odpowiedzialni za ten system, więc oni go finansują, reinwestują pieniądze z nieodebranych kaucji lub ze sprzedaży materiałów, żeby obniżyć swoje koszty zarządzania nim.

Ostatnim elementem jest integralność i transparentność systemu, czyli wszystko, co jest potrzebne, żeby działał on przejrzyście. To jest ważne dla administracji publicznej, która ten system kontroluje.

Te zasady - według nas - sprawiają, że w niektórych krajach, np. skandynawskich, osiąga się ponad 90-procentowy poziom zbiórki, a w innych - pozaeuropejskich - tylko około 50 procent. Chcielibyśmy, by powstające w Europie systemy oscylowały wokół tak wysokiego, 90-procentowego poziomu.

Czy liczy pani na to, że do projektu ustawy, na który czekamy, uda się wprowadzić zmiany, jakie postulujecie?

- Mam poczucie, że Ministerstwo Klimatu i Środowiska w sprawie dyrektyw Single Use Plastic i w sprawie ROP co najmniej kilka razy przeprowadzało różne spotkania konsultacyjne w różnych forach, więc podobnie będzie też w przypadku systemu kaucyjnego.

Liczę na to, że będzie możliwość przekazania swoich przemyśleń, uwag i doświadczeń podczas publicznych konsultacji czy innych wydarzeń z udziałem przedstawicieli resortu.

Czytaj też: System kaucyjny trzeba uzupełnić. Im szerszy zakres, tym lepszy efekt

KOMENTARZE0

Artykuł nie posiada jeszcze żadnych komentarzy.

Logowanie

Dla subskrybentów naszych usług (Strefa Premium, newslettery) oraz uczestników konferencji ogranizowanych przez Grupę PTWP

Nie pamiętasz hasła?

Nie masz jeszcze konta? Kliknij i zarejestruj się teraz!