Przemoc jest poważnym problemem w szkołach. Edukacja antydyskryminacyjna pomaga jej zapobiegać

Przemoc jest poważnym problemem w szkołach. Edukacja antydyskryminacyjna pomaga jej zapobiegać
(Fot. unsplash.com)
90 proc. nauczycieli uważa, że edukacja antydyskryminacyjna powinna być obowiązkowa w szkołach, 75 proc. uważa, że pomaga zapobiegać przemocy w szkole. 10 proc. podało, że przemoc jest poważnym problemem w ich szkole - wynika z raportu "Równe traktowanie w szkole podstawowej".
  • Zdaniem niemal 75 proc. ankietowanych nauczycieli i nauczycielek edukacja antydyskryminacyjna pomaga zapobiegać przemocy w szkole.
  • Niemal 90 proc. badanych uważa, że edukacja antydyskryminacyjna powinna być obowiązkiem w szkołach.
  • Co dziesiąty twierdzi, że dręczenie jest poważnym problemem w szkole, w której pracują.
  • Tylko co trzeci nauczyciel uczestniczył w warsztatach dotyczących równego traktowania w trakcie swojej kariery zawodowej.

Raport przygotowano na podstawie badania zrealizowanego na zlecenie Rzecznika Praw Obywatelskich przez Centrum Badań nad Uprzedzeniami we współpracy z Katedrą Polityki Oświaty i Społecznych Badań nad Edukacją Uniwersytetu Warszawskiego w okresie sierpień - grudzień 2020 r.

Głównym celem projektu była diagnoza stanu realizacji zasady równego traktowania w szkołach podstawowych. Przeprowadzono ją w oparciu o analizę programów wychowawczo-profilaktycznych 326 szkół oraz badanie kwestionariuszowe. Zrealizowano 1 800 wywiadów z młodzieżą. Ankietę dla nauczycieli i nauczycielek wypełniło 1 037 osób. Ankietę skierowaną do dyrekcji szkół - osób decydujących w sprawach programowych - wypełniło natomiast 109 przedstawicieli lub przedstawicielek wylosowanych szkół (po jednej osobie ze szkoły).

Jak podano w raporcie, z analizy programów wychowawczo-profilaktycznych wynika, że rzadko poruszane są w nich kwestie praw człowieka, a jeśli już, to są dość wąsko traktowane. Nacisk położony jest przede wszystkim na podkreślanie kontekstu funkcjonowania dzieci w szkole, przy czym opisywane są przede wszystkim prawa ucznia. W żadnym z analizowanych programów nie pojawiły się treści odwołujące się do możliwości zgłaszania, ani reagowania na przejawy nierównego traktowania, dyskryminacji czy uprzedzeń.

Czytaj też: Bogusław Śliwerski: Żaden minister nie zdobędzie władzy nad nauczycielami

Relatywnie częściej zawarte są zagadnienia tolerancji i szacunku dla odmienności, niż negatywne aspekty, takie jak dyskryminacja i uprzedzenia.

W raporcie wskazano, że analiza pokazała, iż niektóre ważne grupy społeczne są pominięte czy niedoreprezentowane - programy koncentrują się głównie na grupach narodowościowych, etnicznych, religijnych oraz na niepełnosprawności, zdecydowanie niedoreprezentowane są kategorie związane z płcią, tożsamością płciową, orientacją seksualną i wiekiem.

Oceniono też, że programy w znacznej mierze w kwestiach związanych z równym traktowaniem i wsparciem rozwoju emocjonalnego uczniów są mało konkretne i nie zawierają opisu działań mających za zadanie realizację tych celów.

Podano, że znaczna większość analizowanych programów - 293, czyli 89,9 proc., była wypracowywana z udziałem rodziców i uczniów szkół, niezależnie od tego, że każdy program wymaga co do zasady zatwierdzenia przez radę rodziców.

Analiza sytuacji szkoły na podstawie kwestionariusza dla dyrekcji oraz nauczycielek i nauczycieli pokazała, że nie ma różnicy w szacunkowej liczbie nauczycieli i nauczycielek biorących udział w szkoleniach z zakresu równego traktowania w ostatnim roku szkolnym (około 20 proc.), a liczbą nauczycieli i nauczycielek, którzy brali udział w takich szkoleniach w trakcie trwania całej swojej kariery.

Według dyrektorów szkół większość nauczycieli i nauczycielek ma bardzo otwarte postawy. Jedynie w pojedynczych przypadkach pojawiają się odpowiedzi sugerujące, że taka postawa nie jest prezentowana przez kadrę nauczycielską.

Zdaniem niemal 75 proc. ankietowanych nauczycieli i nauczycielek edukacja antydyskryminacyjna pomaga zapobiegać przemocy w szkole. Niemal 90 proc. badanych uważa, że edukacja antydyskryminacyjna powinna być obowiązkiem w szkołach. Co dziesiąty twierdzi, że dręczenie jest poważnym problemem w szkole, w której pracują. Tylko co trzeci nauczyciel uczestniczył w warsztatach dotyczących równego traktowania w trakcie swojej kariery zawodowej.

Z badania wśród uczniów wynika, że ci, którzy mają większą świadomość w zakresie równego traktowania, prezentują bardziej negatywne postawy wobec zjawiska dręczenia. Uczniowie i uczennice, którzy negatywnie postrzegają przejawy agresji rówieśniczej, mają lepsze postawy wobec przedstawicieli innych grup społecznych.

Z badania wynika też, że od 10 do 35 proc. uczniów ma poczucie, że doświadcza różnych przejawów nierównego traktowania. Występowanie dręczenia (bullyingu) nie jest zależne od statusu społeczno-ekonomicznego uczniów i uczennic, nie jest też związane z pochodzeniem etnicznym ani z faktem niepełnosprawności. Jedynie osoby, które mają stwierdzone trudności w nauce - dysleksję, dysortografię - są nieco bardziej narażone na przemoc.

Jak czytamy w raporcie, uczniowie i uczennice, którzy twierdzą, że wielu nauczycieli w ich szkole ma negatywny stosunek do różnorodności, częściej deklarują, że bywają dręczone przez kolegów i koleżanki. Podano też, że ci, którzy mają poczucie, że mają wpływ na organizację życia w szkole, rzadziej doświadczają przemocy i cyberprzemocy ze strony rówieśników.

Badanie pokazało, że bardziej pozytywne postawy wobec imigrantów i mniejsze uprzedzenia wobec grup mniejszościowych, tj. muzułmanów, osób homoseksualnych, osób z niepełnosprawnościami

oraz Ukraińców, związane są z większym odsetkiem w szkole uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi oraz o niższym statusie ekonomiczno-społecznym.

Pokazało też, że postawy nauczycieli wobec imigrantów oraz ich wiedza o dyskryminacji, w niewielkim stopniu przekładają się na postawy uczniów. Jedyny wyjątek stanowią postawy seksistowskie, które są znaczącym predyktorem dystansu wobec osób homoseksualnych. "Oznacza to, że w szkołach, w których nauczyciele mają bardziej seksistowskie postawy, uczniowie przejawiają wyższy dystans wobec osób homoseksualnych" - czytamy w opisie wyników badania.

- W szkołach, w których programy profilaktyczno-wychowawcze zawierały w treści opis oddziaływań związanych z kształtowaniem postaw patriotycznych, uczniowie przejawiali wyższe uprzedzenia wobec Ukraińców oraz gorsze postawy wobec imigrantów co może być wynikiem sposobu faktycznych oddziaływań na uczniów, jednocześnie w tych szkołach dystans wobec osób z niepełnosprawnościami był niższy - podano.

- W szkołach, których programy profilaktyczno-wychowawcze zawierały treści związane z zapobieganiem przemocy, a także plany konkretnych oddziaływań edukacyjnych związanych z tolerancją i równym traktowaniem, uczniowie i uczennice mieli znacząco bardziej pozytywne postawy międzygrupowe - dodano.

Czytaj też: 10 stycznia uczniowie wracają do nauki w trybie stacjonarnym

W raporcie zawarto też rekomendacje Rzecznika Praw Obywatelskich o charakterze legislacyjnym i pozalegislacyjnym.

Wśród rekomendacji o charakterze legislacyjnym wskazano m.in. na konieczność zapewnienia uczniom możliwości rozwoju w bezpiecznej atmosferze wolnej od dyskryminacji, ujęcie obowiązku podejmowania przez szkołę odpowiednich działań w celu zapobiegania wszelkiej dyskryminacji w rozporządzeniu ministra ds. oświaty i wychowania w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz kształcenia ogólnego w poszczególnych typach szkół.

Rzecznik rekomenduje uzupełnienie podstaw programowych wybranych przedmiotów nauczania poprzez uwzględnienie treści dotyczących praw człowieka, wielokulturowości, przeciwdziałania dyskryminacji i stereotypom oraz opartej na nich przemocy.

RPO wskazuje też na konieczność przywrócenie w rozporządzeniu ministra ds. oświaty i wychowania w sprawie wymagań wobec szkół i placówek obowiązku prowadzenia edukacji antydyskryminacyjnej przez wszystkie przedszkola, szkoły i placówki oświatowe o zakresie i treści dostosowanych do poziomu rozwoju uczniów i ich zdolności poznawczych.

Proponuje wprowadzenie w ustawie Karta Nauczyciela obowiązkowych szkoleń dla nauczycieli z zakresu równego traktowania i niedyskryminacji w ramach doskonalenia zawodowego.

Wśród rekomendacji o charakterze pozalegislacyjnym znalazło się m.in. prowadzenie kampanii informacyjnych mających na celu podniesienie świadomości na temat zjawiska dyskryminacji i zasady równego traktowania, w tym równouprawnienia płci, na poziomie krajowym i lokalnym, w tym szkolnym, oraz silniejsze i bardziej skonkretyzowane zaakcentowanie treści antydyskryminacyjnych i równościowych w programach wychowawczo-profilaktycznych.

Wskazano także na podejmowanie działań antydyskryminacyjnych przez szkoły w odniesieniu do wszystkich przesłanek dyskryminacji, także przy wsparciu merytorycznym podmiotów, które aktywnie angażują się w działania antydyskryminacyjne (np. organizacje pozarządowe). Ma się to odbywać przy poszanowaniu prawa rodziców do wychowania dziecka uwzględniającego stopień jego dojrzałości, a także wolność jego sumienia i wyznania oraz jego przekonania.

TAGI
KOMENTARZE1

  • Mama 2022-01-06 09:46:35
    Ach te ankiety. Oczywiście wystawienie lepszej oceny dziecku koleżanki nie jest przejawem dyskryminacji.

Drogi Użytkowniku!

W związku z odwiedzaniem naszych serwisów internetowych możemy przetwarzać Twój adres IP, pliki cookies i podobne dane nt. aktywności lub urządzeń użytkownika. Jeżeli dane te pozwalają zidentyfikować Twoją tożsamość, wówczas będą traktowane dodatkowo jako dane osobowe zgodnie z Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady 2016/679 (RODO).

Administratora tych danych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz w Polityce Prywatności pod tym linkiem.

Jeżeli korzystasz także z innych usług dostępnych za pośrednictwem naszych serwisów, przetwarzamy też Twoje dane osobowe podane przy zakładaniu konta, rejestracji na eventy, zamawianiu prenumeraty, newslettera, alertów oraz usług online (w tym Strefy Premium, raportów, rankingów lub licencji na przedruki).

Administratorów tych danych osobowych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz również w Polityce Prywatności pod tym linkiem. Dane zbierane na potrzeby różnych usług mogą być przetwarzane w różnych celach, na różnych podstawach oraz przez różnych administratorów danych.

Pamiętaj, że w związku z przetwarzaniem danych osobowych przysługuje Ci szereg gwarancji i praw, a przede wszystkim prawo do odwołania zgody oraz prawo sprzeciwu wobec przetwarzania Twoich danych. Prawa te będą przez nas bezwzględnie przestrzegane. Jeżeli więc nie zgadzasz się z naszą oceną niezbędności przetwarzania Twoich danych lub masz inne zastrzeżenia w tym zakresie, koniecznie zgłoś sprzeciw lub prześlij nam swoje zastrzeżenia pod adres odo@ptwp.pl. Wycofanie zgody nie wpływa na zgodność z prawem przetwarzania dokonanego przed jej wycofaniem.

W dowolnym czasie możesz określić warunki przechowywania i dostępu do plików cookies w ustawieniach przeglądarki internetowej.

Jeśli zgadzasz się na wykorzystanie technologii plików cookies wystarczy kliknąć poniższy przycisk „Przejdź do serwisu”.

Zarząd PTWP-ONLINE Sp. z o.o.

Logowanie

Dla subskrybentów naszych usług (Strefa Premium, newslettery) oraz uczestników konferencji ogranizowanych przez Grupę PTWP

Nie pamiętasz hasła?

Nie masz jeszcze konta? Kliknij i zarejestruj się teraz!