Partnerzy portalu

Ocena skutków regulacji w gminach

Czy władze samorządowe przygotowując uchwały zastanawiają się nad ich skutkami? Czy ocena skutków regulacji jest w ogóle gminom potrzebna? Jak wyglądać powinna modelowa procedura administracyjna, dzięki której możliwe będzie przeprowadzenie oceny wpływu na etapie opracowywania projektu uchwał w gminie? Między innymi na te pytania stara się odpowiedzieć projekt „Ocena skutków regulacji lokalnych dla społeczeństwa i gospodarki w gminach (Lokalna OSR)” realizowany przez Klub Jagielloński.

Jest rok 2004, właśnie rusza budowa nowego stadionu Wisły Kraków. Jego koszt przewidziano na bagatela ok. 400 mln zł. Finalnie budowa pochłania 600 mln i … to jeszcze nie jest koniec. We wrześniu 2019 roku, Zarząd Dróg Miasta Krakowa (spadkobierca Zarządu Infrastruktury Komunalnej i Transportu, który był odpowiedzialny za przebudowę obiektu) ogłasza, że potrzeba kolejnych 70 milionów by dokończyć budowę, przejąć prawa do obiektu, odebrać stadion (do dziś nie jest odebrany!) i móc go komercjalizować. Bez tego utrzymanie stadionu co roku będzie kosztowało miasto 6 milionów złotych, a budowa zwróci się za 415 lat.

Podobnych sytuacji niedoszacowania inwestycji realizowanych przez gminy w całej Polsce jest wiele. Władze ogłaszają (lub ogłaszały) szumnie, w świetle fleszy inwestycje, nie tylko bez analizy późniejszych kosztów ich utrzymania, bez zastanowienia się nad ich celowością, ale także, co równie istotne, bez zbadania ich wpływu na życie mieszkańców.

Na poziomie centralnym istnieje narzędzie, które próbuje taki wpływ przewidzieć. Jest to  ocena skutków regulacji. Do każdego projektu ustawy załączona musi być predykcja dotycząca w szczególności wpływu regulacji na dochody i wydatki budżetu państwa, rynek pracy, konkurencyjność wewnętrzną i zewnętrzną gospodarki, a także rozwój regionalny. Efekty OSR nie są idealne, pojawiają się zarzuty dotyczące ich rzetelności, ale nie zmienia to faktu, że administracja publiczna posiada dopracowany na przestrzeni lat instrument pozwalający przynajmniej w pewnym stopniu dokonać oceny ex ante interwencji publicznej.

W naszych badaniach szczegółowo przeanalizowaliśmy, jak takie działania mogłyby i w naszej ocenie powinny wyglądać na poziomie samorządów, tak aby nie były tylko “martwym” zapisem, ale faktyczną i potrzebną analizą ewentualnych inwestycji czy lokalnych regulacji. 

Śmiało można założyć, że warunki dla procesu tworzenia wysokiej jakości prawa są wszędzie takie same, zarówno na poziomie centralnym jak i lokalnym. Determinują je dwa czynniki: prawidłowa diagnoza problemów i potrzeb mieszkańców gminy oraz zdolność do maksymalnie precyzyjnego przewidzenia konsekwencji podjętej decyzji lub przyjętej regulacji. W przypadku wyżej wspomnianej budowy stadionu Wisły można postawić tezę, iż oba te czynniki nie zostały spełnione. Być może ze względu na potrzebę chwili związaną z marzeniami o organizacji Euro2012 w Krakowie, naciskiem części radnych czy środowisk kibicowskich nie zastanowiono się nad sensownością budowy niemal równolegle dwóch stadionów w jednym mieście, jak również nad kosztami ich eksploatacji i utrzymania.

Założyliśmy, że  inspiracją dla opracowania OSR w gminach w Polsce mogą być doświadczenia państw federalnych, gdzie na poziomie subnarodowym występuję procedury oceny skutków regulacji. Praktyka tych państw pokazuje przede wszystkim jak ważne jest ustanowienie wyspecjalizowanych jednostek ds. lepszego stanowienia i nadzoru prawa, zlokalizowanych blisko centrum decyzyjnego w administracji publicznej na poziomie lokalnym. Obowiązkiem tych tzw. organów kontroli regulacyjnej powinno być doradztwo w zakresie sprawdzania jakości projektów legislacyjnych.

Ważnych wniosków na temat świadomości tego czym jest ocena skutków regulacji oraz możliwości jej lokalnego zastosowania dostarczyły wywiady przeprowadzone z decydentami i urzędnikami różnych gmin w Polsce. Wśród badanych jednostek samorządu terytorialnego widoczne było zróżnicowane podejście do przygotowywania uzasadnień do projektów uchwał, zawierających informację o powodach i skutkach danej regulacji. Mimo że część samorządów posiadała w swoich statutach obowiązek opracowywania uzasadnień, to jednak wartość merytoryczna tych załączników nie zawierała analizy skutków. Ponadto, zdaniem respondentów OSR w gminach powinna charakteryzować się mierzalnością celów regulacji,a także brakiem negatywnych konsekwencji dla władz samorządowych w przypadku nieosiągnięcia wykazanych podczas analizy efektów. Jak podkreślali przedstawiciele gmin, aby skutecznie wdrożyć ocenę skutków regulacji, powinny one otrzymać pewne środki z budżetu centralnego na tego typu działanie. Mając przekonanie o wysokich kosztach jakie niesie przeprowadzenie gruntownej analizy wpływu przyjmowanego prawa, respondenci często postulowali stosowanie tego narzędzia tylko wobec wybranej grupy spraw o dużym znaczeniu dla gminy.

Przystępując do realizacji projektu założyliśmy, że aby w ogóle mówić o praktycznym zastosowaniu oceny skutków regulacji w gminach, w pierwszej kolejności istnieje pilna potrzeba wywołania dyskusji wokół jakości stanowienia prawa w samorządzie, a następnie poprawy lub usprawnienia odpowiednich procedur, dostosowanych do warunków prawnoinstytucjonalnych, w których funkcjonuje samorząd terytorialny w Polsce. Liczymy, że idea oceny skutków regulacji lokalnych zyska zainteresowania nie tylko władz samorządowych, ale także organizacji społecznych, których celem jest działanie na rzecz lepszej jakości życia w gminach.

Więcej informacji na temat projektu tutaj.

Projekt „„Ocena skutków regulacji lokalnych dla społeczeństwa i gospodarki w gminach (Lokalna OSR)” finansowany w ramach programu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego pod nazwą „DIALOG”.

Marcin Mucha, Michał Dulak

 

KOMENTARZE0

Artykuł nie posiada jeszcze żadnych komentarzy.

Logowanie

Dla subskrybentów naszych usług (Strefa Premium, newslettery) oraz uczestników konferencji ogranizowanych przez Grupę PTWP

Nie pamiętasz hasła?

Nie masz jeszcze konta? Kliknij i zarejestruj się teraz!