PARTNER PORTALU
  • BGK

Polski samorząd dziś a 101 lat temu. Początki nie były łatwe

  • Michał Wroński    11 listopada 2019 - 06:01
Polski samorząd dziś a 101 lat temu. Początki nie były łatwe
W realiach II Rzeczpospolitej samorząd wojewódzki funkcjonował jedynie w trzech województwach. Wielu prężnych dziś miast np. Gliwic, nie było w granicach Polski (fot. arch)

Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w 1918 roku natychmiast rozpoczęto prace nad stworzeniem spójnego modelu samorządu terytorialnego. Zajęło to... 15 lat. Jak w tym czasie funkcjonował samorząd w II Rzeczpospolitej?




  • W realiach II Rzeczpospolitej samorząd wojewódzki funkcjonował jedynie w trzech województwach.
  • Wedle zapisów dekretu o samorządzie miejskim z lutego 1919 roku minister spraw wewnętrznych miał prawo rozwiązać radę miejską każdego z miast, a także pozbawić urzędu ławnika, burmistrza miasta lub prezydenta (z wyjątkiem Warszawy).
  • Zgodnie z dekretem o utworzeniu rad gminnych na obszarze b. Królestwa Kongresowego wójt musiał umieć pisać i czytać po polsku, ale już członkowie rady - niekoniecznie.

Nie sposób dokonać prostego porównania samorządu terytorialnego Polski w roku 2019 i roku 1918. Jest to niemożliwe z jednego prostego powodu - w roku 1918 na terenie odrodzonej Rzeczpospolitej nie było jednego, spójnego systemu samorządu terytorialnego. Ba, w niektórych jej częściach (na ziemiach dawnego zaboru rosyjskiego) nie istniał w ogóle i na jego utworzenie trzeba było dopiero poczekać do roku 1919. Jeszcze dłużej, bo aż do roku 1933 trzeba było czekać na ujednolicenie i faktyczne połączenie w jeden system trzech (lub czterech, jeśli uwzględnić jeszcze ustrój autonomicznego województwa śląskiego) funkcjonujących obok siebie modeli samorządu terytorialnego.

Punkt wyjścia do budowania samorządu terytorialnego w okresie II RP wyglądał tak, że na ziemiach poprzednio wchodzących w skład Niemiec oraz Austro-Węgier (w sumie blisko 1/3 całej II RP) samorząd istniał już przed rokiem 1918 i tamtejsze rozwiązania utrzymano. Oznacza to, że na ok. 20 proc. terytorium II RP nadal obowiązywały austriackie przepisy dotyczące samorządu gminnego, powiatowego i miejskiego, zaś na 11 proc. obszaru ówczesnej Polski samorząd gminny, powiatowy i miejski opierał się o pruskie, wywodzące się jeszcze z XIX wieku regulacje.

- Ciekawostką jest to, że na ziemiach byłego zaboru pruskiego funkcjonował też samorząd wojewódzki, który zastąpił dawny samorząd prowincjonalny - zwrócił uwagę w rozmowie z PortalSamorzadowy.pl dr hab. Paweł Cichoń z Katedry Historii Administracji i Myśli Administracyjnej Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Wójt musi umieć czytać i pisać po polsku. Ale radny już nie

Jeśli idzie o ziemie wchodzące wcześniej w skład zaboru rosyjskiego (ok. 69 proc. II RP), to struktury samorządowe II RP zaczęły tworzyć się niemal natychmiast po odzyskaniu niepodległości. Już 27 listopada 1918 r. dekretem naczelnika państwa Józefa Piłsudskiego o utworzeniu rad gminnych na obszarze b. Królestwa Kongresowego zadecydowano, że w każdej gminie tworzy się rady gminne składające się z wójta oraz 12 członków wybieranych w tajnym głosowaniu przez zgromadzenie gminne na trzyletnie kadencje (dla porównania, dziś najmniejsze rady gminne liczą sobie 15 członków, zaś w przypadku największych limit stanowią 45 osoby).





REKLAMA




×
KOMENTARZE (1)

  • Samorządowiec, 2019-11-11 10:59:01

    Obecna ustawa samorządowa jest UŁOMNA i napisana tylko pod grabiez gospodarki ..Wybieramy Radnych -nawet kilkudziesięciu którzy dostają ok 3 tys zł ....wybieramy Burmistrza lub Prezydenta ....który za nic nie odpowiada bo zawsze moze zwalić ze UCHWAŁA BYŁA PODJĘTA PRZEZ RADĘ a on tylko wykonuje wolę... rady ...ale wszystkie dokumenty przygotowuje do przetargu urzędnik i burmistrz .wój /prezydent ...Rola radnych jest tylko funkcją do legitymizowania złodziejstwa na szeroką skalę w efekcie -nikt nie ponosi odpowiedzialności bo BURMISTRZ MUSI WYKONAĆ WOLĘ RADY ...ODPOWIEDZIALNOSCI ZBIOROWEJ nie przewiduje w naszym prawie Kodeks Karny ,więc tylko zyc w takich układach .!!!a powinno byc tak ze to Burmistrz i Urzędnicy odpowidają za wszelkie inwestycje a Radnych powinno byc z 10 max na Warszaw Trojmiasto czy Wrocław a w mniejszym miescie po 1-3 i powinni miec tylko funkcję inicjacji inwestycyjnych  rozwiń

Drodzy Użytkownicy!

W związku z odwiedzaniem naszych serwisów internetowych przetwarzamy Twój adres IP, pliki cookies i podobne dane nt. aktywności lub urządzeń użytkownika. Jeżeli dane te pozwalają zidentyfikować Twoją tożsamość, wówczas będą traktowane jako dane osobowe zgodnie z Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady 2016/679 (RODO).

Administratora tych danych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz w Polityce Prywatności pod tym linkiem.

Jeżeli korzystasz także z innych usług dostępnych za pośrednictwem naszych serwisów, przetwarzamy też Twoje dane osobowe podane przy zakładaniu konta, rejestracji na eventy, zamawianiu prenumeraty, newslettera, alertów oraz usług online (w tym Strefy Premium, raportów, rankingów lub licencji na przedruki).

Administratorów tych danych osobowych, cele i podstawy przetwarzania oraz inne informacje wymagane przez RODO znajdziesz również w Polityce Prywatności pod tym linkiem. Dane zbierane na potrzeby różnych usług mogą być przetwarzane w różnych celach, na różnych podstawach oraz przez różnych administratorów danych.

Pamiętaj, że w związku z przetwarzaniem danych osobowych przysługuje Ci szereg gwarancji i praw, a przede wszystkim prawo do sprzeciwu wobec przetwarzania Twoich danych. Prawa te będą przez nas bezwzględnie przestrzegane. Jeżeli więc nie zgadzasz się z naszą oceną niezbędności przetwarzania Twoich danych lub masz inne zastrzeżenia w tym zakresie, koniecznie zgłoś sprzeciw lub prześlij nam swoje zastrzeżenia pod adres odo@ptwp.pl.

Zarząd PTWP-ONLINE Sp. z o.o.